Een medewerker die wordt ontslagen, ervaart vaak heftige negatieve gevoelens naar de werkgever/leidinggevende. Hij is de schuld van het ontslag. Hij kan niet leidinggeven. Hij heeft onvoldoende gecoacht. Hij heeft niet geluisterd. Enz. Ook voelt men zich vaak in de steek gelaten door de P&O-adviseur. Die zou toch beter moeten weten, toch moeten optreden.

Woede, boosheid, teleurstelling en verdriet hebben dan de overhand. Het komt ook veel voor dat de medewerker de schuld vooral bij zichzelf zoekt. Men heeft het gevoel gefaald te hebben, door de mand gevallen en niets waard. Deze negatieve gevoelens zijn vaak hardnekkig.

In de meeste gevallen zijn die sterke negatieve gevoelens wel heel begrijpelijk, maar niet terecht. Niet naar de werkgever en niet naar zichzelf. De ‘schuldvraag’ is bij veel ontslagen nauwelijks interessant.

“Functies groeien uit mensen, en mensen groeien uit functies.”

Deze uitspraak raakt de kern van dit onderwerp. Vaak gaat men er veelal onbewust vanuit dat het reilen en zeilen van een organisatie het resultaat is van de mensen die er werken: management en medewerkers. Stabiele groei zonder grote schokken is wat we verwachten. We zagen dat ook vaak in de afgelopen jaren, zo stelt men.

In de praktijk ligt het echter niet zo simpel.

Het functioneren van een organisatie wordt behalve door interne processen (bv. de kwaliteit van het topmanagement) sterk beïnvloed door de prestaties van de concurrentie (bv. productvernieuwing), de economische situatie in Nederland, Europa, in de wereld, (bv. de conjunctuur), technologische ontwikkelingen (bv. ICT), maatschappelijke trends (bv. duurzaamheid), wet- en regelgeving (bv. voedselveiligheid) en allerlei andere externe factoren. Het is voor de directie niet altijd mogelijk om hier tijdig en adequaat op in te spelen. En als men dan wel interne veranderingen toepast, gaan die vaak abrupt en ingrijpend. Zo kan het idee ontstaan dat functies uit de mensen groeien.

Men heeft andere typen medewerkers nodig.

Ook medewerkers veranderen.

Door toenemende werkervaring (bv. andere taken aangepakt), door scholing of training (bv. vaktechnisch), door levenservaring (bv. ingrijpende ervaringen in de privésfeer), door gezondheidsaspecten (bv. vermindering van energie) enz. Dat leidt dan tot het idee dat mensen uit functies groeien.

Het is een idee-fixe dat de ontwikkelingslijnen van een organisatie en die van een medewerker altijd parallel lopen. Er komen momenten waarop de afstand tussen beide lijnen te groot wordt en deze niet meer tijdig kan worden verkleind. Dan is ontslag krijgen of nemen voor de hand liggend. Het aanwijzen van een schuldige is dan niet realistisch. Zo gaan dat soort dingen nou eenmaal.

De afgelopen jaren hebben wij medewerkers in outplacement gehad, die hun baan waren kwijtgeraakt vanwege de economische crisis. Veel organisaties konden daar weinig aan doen en werden meegesleept met de stroom. Tegen een crisis van dergelijke proporties is geen kruid gewassen. Het ontslaan van een deel van het personeel is in een dergelijke situatie onvermijdelijk. Toch blijkt dat men toch weer de situatie op zichzelf betrekt als een persoonlijk falen of wijzen op het mismanagement van de werkgever. Dat belemmert het openstaan voor nieuwe kansen en mogelijkheden en dus ook voor persoonlijke groei.